WHO-5 là một công cụ tự báo cáo dùng để đo lường sức khỏe tinh thần chủ quan. Công cụ này bao gồm năm mệnh đề liên quan đến trải nghiệm trong hai tuần vừa qua. Mỗi mệnh đề được đánh giá theo thang điểm 6 mức độ, với điểm số cao hơn thể hiện sức khỏe tinh thần tốt hơn. Cho đến nay, công cụ này đã được dịch ra hơn 30 ngôn ngữ.
1. Cấu trúc và Nội dung của WHO-5
Điểm đặc biệt của WHO-5 là nó hoàn toàn tập trung vào các trạng thái tích cực của tâm lý trong 2 tuần gần nhất, thay vì tìm kiếm các triệu chứng tiêu cực (như lo âu hay trầm cảm).
Năm câu hỏi/mệnh đề của WHO-5 bao gồm:
Tôi cảm thấy vui vẻ và có tinh thần tốt.
Tôi cảm thấy bình tĩnh và thư thái.
Tôi cảm thấy năng động và tràn đầy sức sống.
Khi thức dậy, tôi cảm thấy tươi tỉnh và được nghỉ ngơi đầy đủ.
Cuộc sống hàng ngày của tôi tràn ngập những điều làm tôi hứng thú.
Thang đo: Mỗi câu hỏi được chấm từ 0 (Không bao giờ) đến 5 (Luôn luôn).
2. Cách tính điểm và Ý nghĩa lâm sàng
Cách tính điểm của WHO-5 rất đơn giản nhưng mang lại chỉ số dự báo rất cao:
Tổng điểm thô: Dao động từ 0 đến 25 điểm (tổng điểm của 5 câu).
Điểm chuẩn hóa (Phần trăm): Lấy điểm thô nhân với $4$ để chuyển sang thang điểm từ $0$ (sức khỏe tinh thần tệ nhất) đến $100$ (sức khỏe tinh thần tốt nhất).
Các ngưỡng điểm quan trọng:
Dưới 50 điểm: Biểu hiện của sức khỏe tinh thần thấp (Low well-being). Đây là dấu hiệu cho thấy cá nhân cần chú ý chăm sóc bản thân hoặc tìm kiếm sự hỗ trợ.
Từ 28 đến 50 điểm: Có nguy cơ suy giảm sức khỏe tâm thần nhẹ đến trung bình.
Dưới 28 điểm (hoặc điểm thô < 13): Ngưỡng chỉ báo nguy cơ trầm cảm lâm sàng. Trong các nghiên cứu sàng lọc, nếu một người có điểm dưới ngưỡng này, họ thường được khuyến nghị thực hiện các bài kiểm tra chuyên sâu hơn (như ICD-10 hoặc DSM-5) để chẩn đoán chính xác.
3.Tại sao chỉ số này lại đo lường trong 2 tuần:
1. Đồng bộ với tiêu chuẩn chẩn đoán lâm sàng quốc tế
Trong y học và tâm thần học, 2 tuần là “khoảng thời gian vàng” tiêu chuẩn để xác định một trạng thái tâm lý có xu hướng trở thành bệnh lý hay không.
Cả hai hệ thống phân loại lớn nhất thế giới là DSM-5 (Hiệp hội Tâm thần học Mỹ) và ICD-11 (Tổ chức Y tế Thế giới) đều quy định: Các triệu chứng suy giảm tâm trạng (như trầm cảm, kiệt sức) phải kéo dài liên tục ít nhất 2 tuần mới đủ điều kiện để xem xét chẩn đoán lâm sàng.
Nếu ngắn hơn 2 tuần, đó có thể chỉ là những biến động cảm xúc nhất thời do thời tiết, thiếu ngủ, hoặc một áp lực ngắn hạn. Việc chọn mốc 2 tuần giúp WHO-5 giữ được tính liên thông và giá trị dự báo cao cho các bước chẩn đoán chuyên sâu phía sau.
2. Hạn chế “Sai lệch do trí nhớ” (Availability Bias & Recall Bias)
Trí nhớ của con người về mặt cảm xúc rất kém chính xác theo thời gian.
Nếu hỏi bạn: “Trong 3 tháng qua, bạn có thường xuyên thấy tràn đầy sức sống không?”, bộ não sẽ rất khó tự thống kê chính xác. Chúng ta có xu hướng chỉ nhớ về sự kiện gần nhất (ví dụ: ngày hôm qua rất tệ thì sẽ đánh giá cả 3 tháng đều tệ).
Phạm vi 14 ngày là khoảng thời gian vừa đủ ngắn để người tham gia nhớ lại một cách tương đối rõ ràng và chân thực các trải nghiệm hàng ngày của họ, từ đó đưa ra câu trả lời có độ tin cậy cao nhất.
3. Đủ nhạy để đo lường hiệu quả của các can thiệp (Sensitivity to Change)
Nếu công cụ đo lường một khoảng thời gian quá dài (như 1 tháng hay 6 tháng), nó sẽ trở nên “trơ” và không phản ánh được những thay đổi tích cực vừa diễn ra.
Khi một người tham gia các hoạt động cải thiện tinh thần (như bắt đầu tập một môn thể thao, thực hành chánh niệm, viết nhật ký cảm xúc, hay tham gia liệu pháp nghệ thuật), các chỉ số sinh hóa và tâm lý thường bắt đầu chuyển biến rõ rệt sau khoảng 1 đến 2 tuần.
Nhờ mốc 2 tuần, WHO-5 trở thành một công cụ cực kỳ nhạy bén để đo lường tiến trình (progress monitoring). Người ta có thể cho thân chủ làm bài test hai tuần một lần để thấy rõ đồ thị sức khỏe tinh thần đang đi lên hay đi xuống.
