Điều này có thể xảy ra một cách rất vô tình. Một đứa trẻ là người luôn cố gắng tuân thủ quy tắc, còn đứa kia lại thích thử thách và mạo hiểm. Con cả là người dẫn dắt, con út là “cây hài”, còn đứa con giữa thì hay thiếu tự tin. Bạn có thể vô tình gọi một bé là “công chúa”, còn bé kia là “người liều lĩnh”. Và rồi, trước khi bạn kịp nhận ra, những khuôn mẫu và nhãn dán ấy đã bám chặt vào trẻ, ảnh hưởng đến kỳ vọng của người lớn cũng như lòng tự trọng của trẻ.
Việc gắn cho trẻ những nhãn như “ngoan” và “hư” dễ dẫn đến những kỳ vọng thiếu thực tế. Một “đứa trẻ vàng” có thể bị kỳ vọng phải luôn làm đúng, không được mắc lỗi. Trẻ có thể trở thành người luôn cố gắng đạt thành tích cao, làm hài lòng người khác và dễ lo âu. Khi một đứa trẻ dường như nhận được toàn bộ lời khen, còn đứa còn lại thường xuyên bị phê bình nhiều hơn, mâu thuẫn giữa anh chị em rất dễ hình thành.
“Những nhãn dán có vấn đề khác có thể bao gồm cả những đặc điểm tích cực, nhưng lại ngầm cho thấy một đứa trẻ tốt hơn đứa còn lại, chẳng hạn như ‘đứa thông minh’, ‘đứa ngoan ngoãn’, hoặc ‘đứa dễ nuôi’,” Tiến sĩ Tish Taylor, nhà tâm lý học trẻ em và tác giả cuốn Fostering Connection: Building Social and Emotional Health in Children and Teens, chia sẻ.
Taylor cho biết việc gắn trẻ với các khuôn mẫu có thể ảnh hưởng đến sự phát triển cái tôi của trẻ, khiến trẻ cảm thấy mình kém giá trị hoặc vượt trội hơn người khác.
“Dù theo hướng nào, điều đó cũng tạo ra sự mất cân bằng trong cách trẻ nhìn nhận bản thân và trong quá trình hình thành bản sắc cá nhân,” bà nói. “Bên cạnh đó, mối quan hệ giữa anh chị em cũng bị ảnh hưởng tiêu cực, không chỉ trong thời thơ ấu mà thường kéo dài đến cả khi trưởng thành.”
Cuối cùng, điều này có thể khiến anh chị em khó xây dựng được mối quan hệ bền chặt, nâng đỡ và yêu thương nhau lâu dài.
Làm sao để nhận ra các nhãn dán đang ảnh hưởng tiêu cực đến con?
Có một vài lý do khiến cha mẹ vô tình tạo tín hiệu rằng mình ưu ái đứa trẻ này hơn đứa trẻ khác:
Một đứa trẻ có tính khí dễ chịu hơn có thể khiến cha mẹ cảm thấy dễ đồng hành hơn trong những giai đoạn phát triển nhiều thử thách.
Một đứa trẻ có tính cách giống cha mẹ có thể khiến cha mẹ dễ kết nối và thấu hiểu hơn.
Một đứa trẻ nổi trội trong lĩnh vực mà cha mẹ coi trọng, chẳng hạn như thể thao, nghệ thuật hoặc học tập, có thể nhận được nhiều lời khen hơn so với đứa trẻ không mạnh ở lĩnh vực đó.
Nếu một đứa trẻ có nhu cầu phát triển khác biệt, trẻ có thể cần cha mẹ dành nhiều thời gian và sự chú ý hơn, khiến những đứa trẻ còn lại cảm thấy mình ít được yêu thương hoặc ít được ưu tiên hơn.
“Một lý do khác dẫn đến cảm nhận bị thiên vị là những tương tác tích cực dễ quan sát giữa cha mẹ và một đứa trẻ,” Taylor nói. “Nói cách khác, nếu cha mẹ dễ hòa hợp hoặc dễ nuôi dạy một đứa trẻ hơn so với đứa trẻ khác, thì các tương tác giữa họ nhìn chung có xu hướng tích cực hơn so với mối quan hệ cha mẹ – con cái có nhiều căng thẳng và xung đột. Đứa trẻ có thể cảm thấy anh chị em của mình được yêu thương hơn, bởi chính trẻ cảm nhận rõ sự xung đột và căng thẳng giữa mình với cha mẹ.”
Nếu một đứa trẻ bắt đầu có dấu hiệu hung hăng, ghen tị với anh chị em, hoặc trực tiếp nói rằng mình bị xem là “đứa hư”, đó là lúc cha mẹ cần hàn gắn và tháo gỡ những nhãn dán mà trẻ đã vô tình tiếp nhận.
Cách xử lý những nhãn dán tiêu cực
Bước đầu tiên để điều chỉnh sự phân cực “đứa ngoan – đứa hư” giữa anh chị em là quan sát xem bạn đang dành bao nhiêu thời gian và sự chú ý cho từng đứa trẻ.
“Hãy cố gắng dành cho mỗi đứa trẻ khoảng thời gian và sự chú ý tương đối cân bằng, thông qua những hoạt động mà từng trẻ yêu thích, đặc biệt là những hoạt động trẻ thích làm cùng bạn. Thứ hai, hãy tăng cường các tương tác tích cực với đứa trẻ đang bị nhìn nhận là ‘hư’,” Taylor chia sẻ.
Bạn có thể thử những cách tương tác tích cực sau:
Bắt đầu những cuộc trò chuyện với con.
Thể hiện sự quan tâm đến điều con đang làm.
Sắp xếp một khoảng thời gian đặc biệt hoặc một buổi hẹn riêng đều đặn giữa cha mẹ và con, nơi tránh các xung đột.
Nói với con về những cảm xúc tích cực mà bạn dành cho con.
Ghi nhận con trước gia đình về những hành động tích cực và những phẩm chất tốt đẹp của con.
Ngăn việc vô tình gắn nhãn cho trẻ
Bạn có bao giờ nhận ra trong đầu mình thoáng xuất hiện suy nghĩ rằng một đứa trẻ “dễ nuôi hơn” đứa còn lại, hoặc mối quan hệ của bạn với một trong các con có vẻ thuận lợi hơn không? Có thể bạn đang để những cảm nhận đó bộc lộ ra ngoài mà không hề nhận ra. Hãy tự hỏi: Vì sao mọi việc lại dễ dàng hơn với đứa trẻ này? Và cảm giác đó có thể đang ảnh hưởng như thế nào đến cách bạn tương tác với con?
Bên cạnh đó, hãy chú ý đến cách bạn nói về từng đứa trẻ, xem bạn thường dùng nhiều từ tích cực hay tiêu cực hơn.
“Càng nói về một người, bao gồm cả trẻ em, theo cách rập khuôn — chẳng hạn liên tục nhấn mạnh ai là ‘đứa ngoan’ và ai là ‘đứa hư’ — chúng ta càng củng cố cảm xúc và suy nghĩ của mình theo hướng đó. Vì vậy, hãy cố gắng cân bằng suy nghĩ và lời nhận xét của mình khi một đứa trẻ thể hiện những hành vi hoặc đặc điểm gây thử thách, đồng thời cũng cần nhìn nhận những phẩm chất và hành vi tích cực của trẻ,” Taylor nói.
Nguồn: Lifehacker
